Nýir staðlar og verkefni á sviði stafrænna skilríkja, gagnagæða og sjálfvirkni einkenndu alþjóðlegt staðlastarf í upphafi september. Þróunin skapar tækifæri fyrir íslenska aðila til að hafa áhrif á tæknilegar lausnir áður en þær festa sig í sessi.
Vikan 31. ágúst til 7. september 2026 bar skýr merki um að staðlastarf á stafrænum sviðum sé að færast frá almennum meginreglum yfir í mælanleg viðmið, samhæfð kerfi og skilgreindar hæfniskröfur. Á sama tíma nálgast mikilvæg umsagnarferli lok og ný útgáfa ISO 9001 er væntanleg.
ISO, IEC, DIN og OpenWallet Foundation hafa gert samkomulag um gjaldfrjálsan lesaðgang að lykilstöðlum fyrir stafræn skilríki. Þar á meðal eru ISO/IEC 18013 og ISO/IEC 23220 staðlaraðirnar, sem styðja farsímaökuskírteini, stafræn veski og önnur sannprófanleg skilríki.
Aðgangurinn verður fjármagnaður með kostun og veittur í sérstakri vefgátt. Þetta nýja fyrirkomulag gæti orðið fordæmi um hvernig tryggja megi víðtækan aðgang að stöðlum sem mynda grunn að mikilvægum stafrænum innviðum.
Fyrir Ísland getur þetta lækkað þröskuld fyrir stjórnvöld, hugbúnaðarfyrirtæki og þjónustuveitendur sem vinna að evrópska stafræna auðkennisveskinu og annarri rafrænni auðkenningarþjónustu. Nánar hjá ISO.
ETSI birti í vikunni tækniskýrsluna TR 104 180, sem skilgreinir 18 mælikvarða á gæði gagna í stafrænum kerfum og gervigreind. Þeir taka meðal annars til nákvæmni, heilleika, samkvæmni, rekjanleika, tímanleika, nafnleyndar og skekkju í úrtaki og merkingum.
Mælikvarðarnir voru prófaðir á iðnskynjaragögnum og lýðfræðigögnum. ETSI hefur jafnframt kynnt opinn hugbúnað sem getur reiknað gæðamat fyrir gagnasöfn.
Skýrslan er ekki evrópskur staðall, en hún leggur grunn að samræmdari prófunum og úttektum á gögnum sem notuð eru við þróun gervigreindar. Hún getur því orðið gagnlegt verkfæri fyrir íslenska aðila á sviði heilbrigðisþjónustu, orku, sjávarútvegs og opinberrar stjórnsýslu. Nánar hjá ETSI.
Ný úttekt Standard Norge og ITS Norway skilgreinir þrjú forgangssvið fyrir staðlastarf í sjávarútvegi og siglingum:
Netöryggi og gervigreind eiga jafnframt að vera þverlæg viðfangsefni. Niðurstöðurnar benda til þess að brotakennd kerfi og skortur á samhæfingu standi í vegi fyrir nýsköpun og skilvirkni.
Forgangsröðunin á beina samsvörun við íslenska hagsmuni. Hún gæti skapað grundvöll fyrir norrænt samstarf um stafrænar hafnir, sjálfvirk skip, fjareftirlit, öryggi og gagnaskipti í aðfangakeðju sjávarafurða. Nánar hjá Standard Norge.
ISO hefur gefið út ISO 45010, fyrsta alþjóðlega staðalinn með leiðbeiningum um stuðning við starfsfólk vegna tíða og tíðahvarfa.
Staðallinn fjallar meðal annars um vinnustaðamenningu, verklag, fræðslu stjórnenda, hönnun vinnuumhverfis og mögulega aðlögun starfa. Hann tengist vinnuverndarstaðlinum ISO 45001 og verður aðgengilegur án endurgjalds. Nánar hjá ISO.
CEN hefur birt CWA 18398 um starfshlutverk, færni og menntunarleiðir í gervigreind. Skjalið skilgreinir hæfniþrep og aðgreinir meðal annars almenna notendur, faglega notendur og sérfræðinga í gervigreind.
CWA er vinnustofusamkomulag en ekki fullgildur EN-staðall. Það getur engu að síður haft áhrif á hæfnilýsingar, námsframboð og mannauðskröfur í Evrópu. Íslenskir háskólar, fræðsluaðilar og atvinnurekendur gætu nýtt það við mótun námsleiða og starfsþróunar. Nánar hjá CEN-CENELEC.
Ný útgáfa ISO 9001 er væntanleg í september. ISO 9001:2026 verður sjötta útgáfa þessa útbreidda gæðastjórnunarstaðals. Eftir útgáfu þurfa vottaðar stofnanir að laga kerfi sín að nýjum kröfum innan umbreytingartíma sem verður ákveðinn síðar. Fylgjast má með stöðunni hjá ISO.
Umsagnar- og atkvæðagreiðsluferli vegna ISO/DIS 14060 um kolefnishlutlausar stofnanir er jafnframt á lokasprettinum. Drögin setja kröfur um trúverðugar og sannreynanlegar umbreytingaráætlanir í átt að kolefnishlutleysi. Mikilvægt er að ganga úr skugga um að íslensk afstaða og athugasemdir hafi skilað sér áður en ferlinu lýkur. Staða ISO 14060.
CEN hefur einnig hafið BIO-SUSHY-vinnustofuna, sem undirbýr þrenns konar samkomulag um lífrænar staðgöngulausnir fyrir PFAS-húðun. Verkefnið getur haft sérstaka þýðingu fyrir íslenska framleiðendur og útflytjendur sem nota umbúðir fyrir matvæli og sjávarafurðir. Nánar hjá CEN-CENELEC.
